Een jaar of tien geleden kende bijna niemand het verschil tussen matcha en gewone groene thee. Nu staat het felgroene poeder op elk koffiezaakmenu, in ijsjes, in cheesecake en zelfs in cocktails. Precies dat succes is nu het probleem. Japan, waar vrijwel alle matcha van goede kwaliteit vandaan komt, kan de wereldwijde vraag niet meer bijbenen. Het gevolg: hogere prijzen, aankoopbeperkingen in Japanse theewinkels en een groeiende markt voor twijfelachtige alternatieven.
Waarom de matcha-schappen soms leeg zijn
Het probleem zit niet in groene thee in het algemeen, maar specifiek in tencha, het beschaduwde theeblad waar matcha van gemalen wordt. Slechts een beperkt aantal Japanse boeren, geconcentreerd in regio's als Uji en Nishio, teelt dit blad op de manier die nodig is voor matcha van goede kwaliteit. De vraag naar matcha is de afgelopen vijf jaar wereldwijd ongeveer vertienvoudigd, terwijl een nieuwe theestruik vier tot vijf jaar nodig heeft om volledig te groeien. Daar komt bij dat het aantal theeboeren in Japan is gekelderd: van ongeveer 53.000 rond de eeuwwisseling naar nog geen 12.000 nu. De gemiddelde leeftijd van wie er nog wel zijn, ligt ruim boven de 60 jaar. Japanse theewinkels hanteerden vorig jaar al aankooplimieten per klant, en dat beeld is dit jaar niet veranderd. Extreem weer maakt het er niet beter op: hitte en late vorst in belangrijke teeltgebieden hebben de oogsten van tencha meermaals geraakt.
Dit kost een potje matcha inmiddels
De cijfers liegen er niet om. Op de Japanse theeveilingen liggen de prijzen voor tencha dit jaar rond het dubbele van vorig jaar, en de detailhandelsprijs van goede matcha is in Nederland en de rest van Europa met tientallen procenten gestegen. Wie een blikje ceremoniële matcha koopt bij een gespecialiseerde theewinkel, betaalt al snel twintig tot dertig euro voor vijftig gram, tegenover vijftien euro een jaar geleden. Voor de matchalatte bij de koffiezaak om de hoek betekent dit vaak een paar cent tot een halve euro extra per kopje, wat verklaart waarom sommige horecazaken de prijzen van hun dranken stilletjes hebben aangepast.
Wie de laatste tijd andere opvallende drankprijzen volgt, ziet trouwens een patroon: net als bij dirty coffee, de Aziatische koffietrend die net over is komen waaien, draait een deel van de prijsstijging om schaarste aan de bron, niet alleen om hogere vraag.
Niet elke matcha is hetzelfde spul
Een deel van de verwarring in de winkel komt doordat matcha in minstens twee kwaliteitsklassen bestaat. Ceremoniële matcha komt van de jongste, fijnste bladeren en is bedoeld om puur met heet water te worden opgeklopt, zoals in de traditionele Japanse theeceremonie. Culinaire matcha komt van oudere bladeren, smaakt directer en iets bitterder, en is juist gemaakt om te mengen met melk, in bakproducten of door een smoothie. Voor een matchalatte heb je dus geen duur ceremonieel poeder nodig, culinaire matcha doet daar prima werk en is vaak dertig tot veertig procent goedkoper.
Let ook op de kleur en herkomst op de verpakking. Echte Japanse matcha heeft een felle, bijna neongroene kleur en vermeldt meestal de regio van herkomst, zoals Uji, Nishio of Kagoshima. Een dof, olijfgroen poeder zonder duidelijke oorsprongsvermelding is vaak goedkopere groene thee die als matcha wordt verkocht, of matcha van mindere kwaliteit uit andere landen.
Waarom je niet meteen in paniek hoeft te raken
Het tekort is reëel, maar het betekent niet dat matcha morgen uit de schappen verdwijnt. Producenten in China en Zuid-Korea breiden hun matcha-productie snel uit, en hoewel puristen daar de neus voor ophalen, is de kwaliteit inmiddels vaak prima voor dagelijks gebruik. Grote Japanse theehuizen investeren bovendien in nieuwe aanplant, al duurt het volgens de boeren zelf nog jaren voor die extra oogst echt effect heeft op de prijs.
Voor wie thuis regelmatig matcha drinkt, is het vooral verstandig om voorraad te kopen bij een vaste, transparante leverancier in plaats van bij de eerste de beste webshop met een lage prijs. En als je toch liever bij warme, rustige dranken blijft: een goed kopje thee zetten vergt minder gedoe en is vaak net zo lekker.
Wat je hieraan hebt bij je volgende kopje
De matcha-hype is geen voorbijgaande gril, maar de manier waarop die hype wordt bediend, verandert wel. Verwacht dit jaar meer prijsverschillen tussen ceremoniële en culinaire matcha op menukaarten, meer transparantie over herkomst bij goede theewinkels, en een groeiend aanbod van matcha buiten Japan. Wie zelf kookt of drankjes maakt, kan het beste kiezen: bewaar de dure ceremoniële matcha voor de momenten waarop je puur wilt proeven, en grijp voor lattes en gebak naar de goedkopere culinaire variant. Zo profiteer je van de trend zonder dat je portemonnee daar de dupe van wordt. Benieuwd naar meer drankideeën zonder alcohol? deze non-alcoholische drankjes zijn een mooi startpunt.